Obserwując znaczenie ucha w rozwoju człowieka oraz jego wpływ na układ nerwowy i mózg Tomatis wyróżnił trzy zasadnicze obszary, które, jak wynika z jego wieloletnich badań, stanowią o istotnych aspektach rozwoju fizycznego, emocjonalnego i poznawczego.

Nazwał je Trzema Integratorami, gdyż każdy z tych elementów - obszarów integruje serie nerwów dzieląc wspólne funkcje.

Są to:

Owe trzy integratory są podstawą dla kształtowania trzech umiejętności, które wyróżniają nas ludzi: pionowa postawa ciała, lateralizacja oraz język.

Tomatis uważał, że integratory są głównym mechanizmem odbierania i integracji wrażeń zmysłowych. Uznawał je za pętle: słuchowo - językową oraz słuchowo - somatyczną.

Jeżeli połączenia pomiędzy integratorami nie działają prawidłowo może dojść do różnego typu zaburzeń. Zostały one sklasyfikowane przez Paula Madaule (1994) dyrektora Centrum Tomatisa w Toronto.

Integrator przedsionkowy (somatyczny)

Znaczenie układu przedsionkowego (błędnik i jądra w pniu mózgu) wynika z faktu jego połączeń neuronalnych z wieloma innymi strukturami, przez które wpływa na rozmaite funkcje w ciele.

Główną rolą integratora przedsionkowego jest kontrola wszystkich mięśni w ciele. Wszelkie informacje o ruchu mięśni w ciele przekazywane są do mózgu przez drogi nerwowe, łączące się z nerwem błędnikowym.

Zatem informacje sensoryczne docierają najpierw do struktur nerwowych ucha wewnętrznego zanim dotrą do mózgu.

Stąd znaczenie stymulacji słuchowej w rozwoju motorycznym:

• rytmu,
• napięcia mięśniowego,
• równowagi,
• utrzymania pozycji pionowej ciała...

Błędnik od strony neuronalnej łączy się z poniższymi strukturami, wpływając na funkcje przez nie zarządzane:

Błędnik posiada wewnątrz siebie receptory zanurzone w płynie, który zgodnie z prawami fizyki poddaje się ruchom ciała. Dzięki poruszaniu płynu w błędniku pobudzane są receptory odbierające ruch liniowy, w pionie oraz obrotowy. W konsekwencji wiemy jaki ruch nastąpił czyli w jakim położeniu aktualnie znajduje się ciało .

Jeśli informacje o ruchu źle są odbierane lub interpretowane może rodzić się strach przed ruchem oraz zmianą położenia ciała.

Sprawne funkcjonowanie błędnika wpływa więc na poczucie bezpieczeństwa.

Jeśli u dziecka z problemem w obrębie integratora przedsionkowego nastąpi opóźnienie rozwoju motorycznego może to nawet znacznie opóźnić rozwój języka.

Mogą też ujawnić się problemy w zakresie integracji sensorycznej, np. nadwrażliwość dotykowa, nadwrażliwość na dźwięki.

Często dzieci z zaburzeniami w zakresie integratora somatycznego są:

• nieporadne,
  
  

• podatne na urazy
  
  

• nerwowe podczas mówienia
  
  

• z wąskim zakresem uwagi
  
  

• trudnościami w koncentracji
  
  

• mogą mówić za głośno lub za wysokim głosem, bez świadomości tego jak mówią

• podczas czytania mogą pojawić się problemy ze zrozumieniem treści pomimo braków problemów płynności czytania

• pismo może być powolne i nieregularne
  

• dzieci z problemami w zakresie tego integratora  mogą być usztywnione w swoich wyuczonych wzorcach

• zwykle źle znoszą zmiany i źle się do nich przystosowują

Im dziecko starsze tym dłuższa i trudniejsza jest terapia.

Integrator ślimakowy (lingwistyczny)

Dzięki integratorowi ślimakowemu człowiek posiada zdolność do rozróżniania dźwięków, a tym samym jest w stanie różnicować mowę i rozumieć język (Sollier, 2005).

Język a mowa. Język to system kodowania znaczeń poprzez wykorzystywanie skończonego zbioru symboli (dźwięków mowy lub znaków pisma). Operowanie na symbolach podlega regułom gramatycznym, swoistym dla każdego języka naturalnego lub sztucznego. Mowa zaś, to używanie języka w celu przekazywania znaczeń oraz wpływania na zachowanie cudze lub własne. Zdolność gatunku ludzkiego do przekazywania i odbierania informacji językowych za pomocą wyrażeń wokalnych lub znaków pisma (Klasik, 2007).

Jedną z przyczyn tego typu problemów mogą być wielokrotnie przebyte infekcje ucha. Skutkiem tego może być opóźnienie rozwoju języka, bez trudności w rozwoju motorycznym. Inne możliwe problemy dotyczą braku umiejętności tworzenia i odczytywania sekwencji, oraz pojawiające się problemy w dekodowaniu informacji. Te z kolei powodują istotne problemy w czytaniu. W przypadku, gdy praca integratora ślimakowego jest zaburzona mogą pojawić się problemy w analizie dźwięków, skutkiem czego są błędy w fonetyce (Sollier, 2005).

Połączenie ślimakowo - przedsionkowe

Współpraca pomiędzy przedsionkiem a ślimakiem skutkuje dobrym słuchaniem receptywnym, oraz zdolnościami językowymi. Podczas gdy przedsionek utrzymuje wyprostowaną pozycję ciała, oraz odpowiada za wstępną pracę prowadzącą do mowy, np. układa usta, odpowiednio pozycjonuje krtań i język, ślimak analizuje dźwięki i ustawia mechanizmy, które prowadzą do produkcji mowy.

Problemy, które pojawiają się na skutek nieprawidłowego działania połączenia przedsionek - ślimak związane są z trudnościami w uczeniu się.

Wg Tomatisa u dzieci z zaburzeniami tego połączenia można zaobserwować:

U osób, które są poddawane odpowiedniej terapii najpierw zauważa się poprawę w postawie ciała, z czasem następuje poprawa w zakresie nauki szkolnej.

Wg Tomatisa dysfunkcje powstające w obrębie połączenia ślimak/przedsionek mogą wyjaśniać jąkanie, które jest przecież zaburzeniem w rytmie i płynności mowy. Interesująca jest także obserwacja osób starszych leczonych na zaburzenia równowagi. Często stwierdzają one poprawę w zaburzeniach poddawanych leczeniu, ale ponadto widzą poprawę w zakresie słyszenia i mowy.

Integrator wzrokowy (przestrzenny)

Integrator wzrokowy pozwala na percepcję środowiska pod względem formy, wymiaru, koloru. Mięśnie oka są kontrolowane przez ścięgna połączone z systemami: wizualnym i przedsionkowym.

Trudności w czytaniu mają swe źródło nie w oku, ale w uchu, ponieważ trudności w koordynacji oczu są elementem wtórnym, uwarunkowanym źle funkcjonującym błędnikiem (Tomatis & Madaule, 1995).

Połączenie wzrokowo - przedsionkowe

Połączenie pomiędzy wzrokiem i uchem nie jest oczywiste, ponieważ wiemy, że oczy służą by widzieć, a uszy by słyszeć. Jednakże mięśnie oka znajdują się pod kontrolą przedsionka w uchu, a jedno z zadań oka (20%) to praca dotycząca utrzymywania równowagi. W przypadku zaburzeń równowagi procent ten jest nawet większy, a zatem przetwarzanie informacji wizualnych spowolnione gdyż oczy zaangażowane są bardziej w utrzymywanie równowagi. W skrajnych wypadkach może to nawet powodować problemy z utrzymaniem kontaktu wzrokowego.

Dobre połączenie między uchem a wzrokiem pozwala na dobrą orientację w przestrzeni oraz świadomość bliskości i odległości.

Problemy powstające z zaburzenia połączenia systemu wzrokowego oraz przedsionkowego dotyczą orientacji w przestrzeni, problemów w zakresie dużej i małej motoryki, oraz zaburzeń kontaktu wzrokowego (szczególnie u dzieci z autyzmem).